Diana Abgar: de eerste officieel benoemde vrouwelijke diplomaat in de moderne geschiedenis

Beata Bruggeman-Sekowska

In een tijd waarin vrouwen over de hele wereld nog streden voor basis politieke rechten, verscheen Diana Abgar als een opmerkelijke pionier in de diplomatie. In 1920 werd de Armeense schrijfster, humanitair werkster en politieke voorvechtster benoemd tot Ereconsul van Armenië in Japan, waarmee zij de eerste vrouw ter wereld werd met een formele diplomatieke titel.

De prestaties van Diana Abgar waren bijzonder opmerkelijk in de historische context: in 1920 hadden vrouwen in de Verenigde Staten net het stemrecht gekregen, terwijl veel andere landen veel later volgden, zoals Frankrijk in 1944 en Zwitserland in 1971. Ondanks deze wereldwijde barrières vertegenwoordigde Abgar haar land al internationaal, en bewees zij dat vrouwen een cruciale rol konden spelen in diplomatie en internationale betrekkingen. Haar benoeming was uitzonderlijk, niet alleen vanwege haar geslacht, maar ook omdat de Eerste Republiek Armenië (1918–1920) een pas gevormde staat was die worstelde met internationale erkenning.

Diana Abgar (Armeens: Դիանա Աբգար), ook bekend als Diana Apcar, werd geboren op 17 oktober 1859 in een Armeens diaspora-gezin. In de loop der tijd vestigde zij zich in Japan, waar haar familie een handelsbedrijf runde. Het leven ver van haar geboorteland verminderde haar band met Armenië niet; het versterkte juist haar gevoel van verantwoordelijkheid jegens het Armeense volk tijdens een van de meest turbulente periodes in hun geschiedenis. Nadat haar zoon het familiebedrijf overnam, wijdde Abgar meer tijd aan schrijven, diplomatie en humanitair werk. Haar huis in Japan werd een centrum voor activisme en pleitbezorging voor de Armeense zaak.

In 1918 verklaarde Armenië zich onafhankelijk en werd de Eerste Republiek Armenië opgericht. Het jonge land stond echter voor enorme diplomatieke uitdagingen, omdat het gebrek aan internationale erkenning had. Dankzij haar volhardende diplomatieke inspanningen werd Japan het eerste land dat de onafhankelijkheid van Armenië erkende. Uit waardering voor haar werk benoemde de Armeense minister van Buitenlandse Zaken, Hamo Ohanjanyan, haar in 1920 tot Ereconsul in Japan. Deze historische benoeming maakte Diana Abgar de eerste officieel benoemde vrouwelijke diplomaat in de moderne geschiedenis. Helaas was haar diplomatieke rol van korte duur; nog datzelfde jaar viel de Eerste Republiek Armenië en eindigde haar officiële positie.

Naast diplomatie was Abgar diep betrokken bij humanitair werk, vooral tijdens en na de Armeense Genocide. Ze zette zich onvermoeibaar in voor Armeense vluchtelingen, verhoogde internationale bewustwording van wreedheden en ondersteunde de bescherming en herhuisvesting van ontheemde Armeniërs. Haar inspanningen hielpen duizenden vluchtelingen een veilige plek te vinden en vestigden internationale aandacht op het lijden van Armeniërs in het Ottomaanse Rijk.

Diana Abgar was ook een productieve schrijfster. Ze gebruikte journalistiek en literatuur om wereldwijd bewustzijn te creëren over de Armeense strijd en bredere kwesties zoals imperialisme, internationale betrekkingen en vrede. Ze publiceerde artikelen in tijdschriften zoals: The Japan Advertiser, The Far East, The Japan Gazette, Armenia (later hernoemd tot New Armenia). Tegen 1920 had ze meer dan negen boeken geschreven over de Armeense situatie en wereldpolitieke kwesties. Haar geselecteerde werken zijn onder andere: Susan (1892), Home Stories of the War (1905), Betrayed Armenia (1910), The Truth about the Armenian Massacres (1910), In His Name… (1911), Peace and No Peace (1912), The Peace Problem (1912), The Great Evil (1914), On the Cross of Europe’s Imperialism: Armenia Crucified (1918).

Diana Abgar overleed op 8 juli 1937. Haar achterkleindochter, Mimi Malayan, vond in 2004 een doos met haar geschriften en begon haar leven te onderzoeken. In 2018 voltooide ze de documentaire The Stateless Diplomat en richtte een website op waarop veel van Apcar’s publicaties beschikbaar zijn gesteld.

Image: Public domain: Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Diana_Abgar#/media/File:Anahit_Diana_Abgarian_(Aghabekian),_1854-1937._The_first_female_ambassador_of_the_World.jpg

Auteur: Beata Bruggeman-Sękowska is een bekroonde Nederlands-Poolse journalist en auteur. Zij is hoofdredacteur van het Central and Eastern Europe Center en voorzitter van het European Institute on Communist Oppression. Geboren in Warschau, Polen, en momenteel woonachtig in Nederland, heeft Beata wortels in Lviv, Oekraïne, en een Armeense afkomst.